تبلیغات
زبان فارسی - زبان پارسی باستان

زبان پارسی باستان

نویسنده :پویا لطفیان
تاریخ:سه شنبه 29 آذر 1390-10:32 ب.ظ

زبان پارسی باستان نیای بزرگِ زبان فارسی امروزی‌است و در تقسیم‌بندی زبان‌شناختی[۱] یکی از زبان‌های شاخهٔ غربی زبان‌های ایرانی باستان محسوب می‌شود. پارسی باستان چنان که از نامش بر می‌آید زبان قدیم پارسیان بوده و بسیاری از کتیبه‌های شاهان هخامنشی به این زبان نوشته شده‌است. پارسی باستان با زبان اوستایی و به تبع آن زبان سنسکریت خویشاوندی نزدیکی دارد.

ریشه و پیشینه

زبان فارسی باستان که در دوران پیش از حمله اسکندر به ایران زبان دربار هخامنشی بوده از زبان‌های ایرانی جنوب غربی می‌باشد. این زبان با زبان مادی فاصله‌ای بسیار نزدیک داشته که احتمالا دو گویش از یک زبان بوده‌اند. زبان فارسی باستان که از زبان‌های هندواروپایی محسوب می‌شود که احتمالا در پدیده مهاجرت آریاییان به‌همراه زبان‌های مادی و اوستایی وارد فلات ایران شده‌است. این زبان پیش از ورود به سرزمین پارس در جنوب غربی ایران، بر اساس آنچه از کتیبه شلمانسر سوم، پادشاه آشوری بدست آمده در حوالی دریاچه ارومیه رایج بوده‌است. در این کتیبه که به سده نهم پیش از میلاد باز می‌گردد برای نخستین بار نام پارس در زبان آشوری بصورت پارسوا ذکر شده‌است. واژه پارسوا(pārćwa) شکل قدیمی‌تر واژه پارس(pārsa) دانسته شده‌است.[۲] نخستین سند رسمی زبان فارسی باستان کتیبه بیستون در حوالی کرمانشاه است که به فرمان داریوش یکم نوشته شده‌است. داریوش که این کتیبه از زبان او نقل شده، زبان بکار رفته در آن را زبان آریایی معرفی می‌کند.[۳] به‌همین جهت احتمال این وجود دارد که زبان مادی و فارسی باستان و نیز زبان‌های شرقی ایرانی همگی تحت نام آریایی بوده و گویش‌ها و لهجه‌هایی جداگانه در هر منطقه داشته‌اند. دوره آغاز تکلم به زبان فارسی باستان در میان پارسیان مشخص نیست اما از شواهد و قرائن زبان‌شناختی و مقایسه با زبان‌های اوستایی و سنسکریت که هم‌دوره زبان فارسی باستان هستند چنین به‌نظر می‌رسد که زبان فارسی باستان مدت‌ها پیش از دوره هخامنشیان نیز تکلم می‌شد و اشتباه‎‌های نگارشی و دستوری در کتیبه‌های متاخر دوره هخامنشی این حقیقت را القا می‌کند که فارسی باستان در دهه‌های پایانی حکومت مزبور احتمالا زبانی خاموش بوده‌است. زبان فارسی باستان یکی از معدود زبان‌های هندواروپایی دوره باستان است که در زمان رواجش مکتوب شده و اسناد مطالعه زبانی برای امروز بجای گذاشته و از این‌رو در بسیاری از پژوهش‌های زبان‌شناختی به‌عنوان ثابت بکار می‌رود.[۴] زبان فارسی میانه یا پهلوی ساسانی که زبان رسمی ایران در دوره ساسانی بوده از فارسی باستان منشعب شده‌است. زبان فارسی و سایر زبان‌های ایرانی جنوب غربی که از زیرمجموعه‌های زبان پهلوی ساسانی هستند همگی از فارسی باستان ریشه گرفته‌اند.

دگرگونی زبانی فارسی باستان


کتیبه‌های سده چهارم پیش از میلادی در دوره هخامنشی که به اردشیر دوم و اردشیر سوم هخامنشی مربوط می‌شود ضمن داشتن اشکالات و تفاوت‌های فاحش با زبان فارسی بکار رفته در کتیبه‌های قدیمی تر مانند بیستون، خبر از انقلاب و دگرگونی زبان فارسی در آن دوره را می‌دهد که گاهی به فارسی پیشامیانه یا فارسی باستان متاخر موسوم شده‌است. زبان فارسی باستان در این دوره به فارسی میانه تبدیل شد که آن زبان نیز بعدها فارسی نو را پدید آورد. پروفسور ژیلبر لازار ایران‌شناس مشهور اهل فرانسه در این مورد اینچنین گفته‌است:[۶]

« زبانی که امروزه به‌نام فارسی نو می‌شناسیم و در دوران نخستین اسلامی به پارسی دری شهره بود را می‌توان به عنوان دنباله زبان فارسی میانه، که زبان رسمی، دینی و ادبی ایران ساسانی بود طبقه‌بندی کرد که خود این زبان اخیر نیز بازمانده زبان فارسی باستان، زبان دربار هخامنشیان بوده‌است. برخلاف سایر گویش‌ها و زبان‌های باستانی و جدید ایرانی مانند اوستایی، پارتی، سغدی، کردی، پشتو و غیره، زبان فارسی نو بدنبال فارسی میانه در نمودار درختی زبان‌های ایرانی در امتداد یکدیگر قرار می‌گیرند..  »

زبان فارسی میانه که به دنبال فارسی باستان پدید آمد را گاهی پهلوی نیز نامیده‌اند. این زبان پس از دگرگونی گسترده زبان فارسی باستان هم در آواشناسی و هم در ساختار و دستور زبان بصورتی ساده‌تر از نیای باستانی خود شکل گرفت.

آثار به این زبان

آثار به‌جا مانده از این زبان به خط میخی هخامنشی است که از قرن ششم تا قرن چهارم پیش از میلاد نگارش یافته اند. البته یک نمونه کتیبه هم در نقش رستم یافت شده‌است که به نظر می‌آید به زبان پارسی باستان است ولیکن به خط آرامی نوشته شده‌است و احتمال می‌رود که بعد از دورهٔ هخامنشی تحریر شده باشد. تنها چند واژه از آن تا کنون خوانده شده‌است.

واژه نامه

هند و ایرانی اولیه پارسی باستانی پارسی میانه پارسی نوین معنی
* Ahuramazda Ohrmazd Ormazd ارمزد اهورا مزدا
*açva aspa asp asb اسب اسب
*kāma kāma kām kām کام دهان
*daiva daiva div div دیو نفوذ ناپذیر

drayah drayā daryā دریا دریا

dasta dast dast دست دست
*bhāgī bāji bāj bāj باج/باژ باج
*bhrātr- brātar brādar barādar برادر برادر
bhūmī būmi būm būm بوم سرزمین
*martya martya mard mard مرد مرد
*māsa māha māh māh ماه ماه
*vāsara vāhara Bahār bahār بهار بهار
stūpā stūnā stūn sotūn ستون ستون

šiyāta šād šād شاد شاد
*arta arta ard ord اُرد ارد
*draugh- drauga drōgh dorōgh دروغ دروغ



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Buy cialis
یکشنبه 19 فروردین 1397 02:36 ق.ظ

You actually mentioned it terrifically!
cialis patentablauf in deutschland 200 cialis coupon cialis without a doctor's prescription cialis for daily use cialis baratos compran uk generic cialis soft gels cialis arginine interactio achat cialis en europe we choice free trial of cialis generic low dose cialis
Buy cialis
جمعه 3 فروردین 1397 05:50 ق.ظ

You definitely made your point.
look here cialis order on line how does cialis work cialis savings card cialis coupons we recommend cialis best buy cialis in sconto cialis usa cost generic cialis in vietnam cialis generico milano cialis arginine interactio
jocuri cu mario
پنجشنبه 10 اسفند 1396 06:06 ب.ظ
سلام! من فقط می خواستم بپرسم آیا شما هرگز با هکرها مشکل دارید؟

آخرین وبلاگ من (وردپرس) هک شد و من به پایان رسید تا از دست دادن چند ماه کار سخت
با توجه به هیچ نسخه پشتیبان از اطلاعات آیا شما راه حلی برای جلوگیری از هکرها دارید؟
pirate legends td hack
جمعه 4 اسفند 1396 05:19 ب.ظ
من باید از تلاش های شما در این زمینه بپرسم
وبلاگ. من امیدوارم محتوای مشابه با کیفیت بالا شما را ببینم
در آینده نیز هست. در حقیقت، توانایی نوشتن خلاقیت من را الهام بخش می کند تا خود، سایت شخصی خود را پیدا کنم؛)
Avis
پنجشنبه 16 آذر 1396 11:23 ب.ظ
Thanks for the auspicious writeup. It in reality used
to be a enjoyment account it. Glance advanced to
more added agreeable from you! However, how could we be in contact?
Do you get taller when you stretch?
شنبه 18 شهریور 1396 03:37 ق.ظ
Highly energetic post, I enjoyed that a lot. Will there
be a part 2?
How do you strengthen your Achilles tendon?
جمعه 10 شهریور 1396 05:57 ب.ظ
you're in reality a excellent webmaster. The website
loading pace is incredible. It seems that you are doing any unique trick.
Moreover, The contents are masterwork. you've performed a
great task on this subject!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر