تبلیغات
زبان فارسی - حروف جناس

حروف جناس

نویسنده :پویا لطفیان
تاریخ:سه شنبه 2 اسفند 1390-01:51 ب.ظ

وقتی نویسنده یا شاعر در سخن خود کلمات هم­جنس بیاورد که در ظاهر به یکدیگر شبیه و در معنی مختلف باشند، از صنعت جناس استفاده کرده است.[1]
 
انواع جناس
جناس تام: وقتی است که دو کلمه­ی متجانس در لفظ یکی باشند اما در معنی مختلف؛ اما فرق معنایی دو کلمه از مضمون کلام فهمیده می­شود.
        پدر با پسر یکدگر را "کنار"
                                  گرفتند و کرده غم از دل "کنار"
                                                   اسدی طوسی
 
جناس ناقص(محرَّف): آن است که دو کلمه­ی متجانس در حروف یکی باشد ولی در اعراب(مصوت) متفاوت باشند.
       صبحدم ناله­ی "قُمری" شنو از طرف چمن
                                  تا فراموش کنی فتنه­ی دور "قَمری"
                                                           ظهیر فاریابی
 
جناس زاید: جناسی است که یکی از کلمات متجانس نسبت به دیگری، حرفی در آغاز یا وسط یا آخر اضافه دارد. پس بر سه نوع است:
"مختلف­الاول(مطرف)، مختلف­الوسط، مختلف­الاخر(مذیَّل)"
 
      شرف مرد به جود است و کرامت به سجود
                                        هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود
 
جناس مرکب: جناس مرکب یا مرفوّ(رفو شده) از اقسام جناس تام است و  بر دو نوع است: مفروق و مقرون:
1.    مفروق: دو کلمه متجانس، هم­هجا(هم­وزن) هستند اما اختلاف در تکیه دارند.
      گرچه خود این پایه­ی بی­همسریست
                                                پای مرا هم سر بالاتریست
                                                                         نظامی
 
2. مقرون: هر دو کلمه متجانس مرکب باشند در این صورت بدان جناس مقرون گویند.[2]
         قوم گفتندش که ای خر! گوش­ دار
                                                خویش را اندازه­ی خرگوش دار
                                                                              مولوی
 
جناس مضارع: وقتی اختلاف صامت­های آغازین دو رکن جناس کم باشد و به اصطلاح قریب­المخرج باشند، جناس مضارع است مثل گام و کام و یا مثل حالی و خالی در بیت زیر:
          علمی که ز ذوق شرع "خالی" است
                                            "حالی" سبب سیاه حالی است
                                                                            سنایی
  
جناس لاحق: اگر تمام دو کلمه متجانس یکی باشد، جز یک حرف در اول و یا وسط، آن­را جناس لاحق گویند مثل زندان و خندان:[3]
     امروز خندان آمدی مفتاح زندان آمدی
                                بر مستمندان آمدی چون بخشش و فضل خدا
                                                                                   مولوی
 
جناس خط: وقتی ارکان جناس در حروف یکی و در تلفظ و نقطه­گذاری متفاوت باشند مثل بیمار و تیمار:
         درشت است پاسخ ولیکن درست
                                           درستی درشتی نماید نخست
                                                              ابو شکور بلخی
 
 
جناس لفظ: این نوع جناس در مقابل جناس خط است یعنی کلمات متجانس در تلفظ یکی و در نگارش متفاوت باشد مثل خوار و خار:
         که کمتر کس ار جنگ را خاستی
                                           درآورد گه لشکری خواستی
                                                           اسدی طوسی
 
جناس مکرر(مزدوج): دو کلمه متجانس را در آخر سجع­های نثر یا در آخر ابیات کنار هم بیاورند:
       هست شکّربار یاقوت تو ای عیار یار
                                   نیست کس را نزد آن یاقوت شکّربار، بار
                                                                              معزی
 
جناس اشتقاق(اقتضاب): در این نوع جناس کلمات متجانس در مصوت بلند با یکدیگر فرق دارند که این نوع جناس موسیقایی­ترین نوع جناس است. مثل یاری و یارا:[4]
    مرا ز انصاف یاران نیست یاری
                                      تظلم کردنم زآن نیست یارا
                                                              خاقانی
 
جناس در کلام
انواع جناس که تاکنون بررسی شد همه در سطح کلمه بود، اما روش تجنیس در سطح جملات یک مصداق بیشتر ندارد و آن وقتی است که تمامی یا اکثر کلمات دو جمله یکسان و یک یا دو مورد آن جناس تام باشد. در این صورت وجه تشخیص، تکیه و آهنگ کلام است:[5]
       چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت
                                          چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت
                                                                                  مولوی
 
قلب
قلب نیز جزء صنعت جناس است. قلب در لغت به معنی واژگون کردن و مقلوب به معنی واژگونه است. در فن بدیع، آوردن کلماتی است که حروف آنها مقلوب یکدیگرند. که این صنعت با درهم­ آمیختگی واک­های کلمات به وجود می‌آید؛ مثلا دو کلمه­ی(رقیب و قریب ـ رحیم و حریم). صنعت قلب در بدیع اهمیت زیادی دارد و دلیل قدرت و توانایی شاعر و ادیب است، اما شرط اصلی در محاسن و زیبایی، آن است که فصاحت و بلاغت را رعایت کرده و معنی را فدای الفاظ نکرده باشند[6].
 
اقسام قلب:
قلب بعض: اگر جابجایی حروف در بعضی کلمات باشد قلب بعض نامیده می‌شود:
      جنٌت رقمی ز "رتبت" اوست
                                       تبّت اثری ز "تربت" اوست
                                                        رشید وطواط
دایه­ی ابر بهاری را فرموده تا "بنات" "نبات" در مهد زمین بپرورد.
قلب بعض موسقایی­ترین انواع قلب است. اوج ادبی­بودن قلب بعض وقتی است که جنبه­ی کنایی پیدا کند، یعنی با کمک قلب باید به مقصود شاعر پی برد.
         دیو "رجیم" آن که بود دزد بیانم
                                        گر دم طغیان زد از هجای صفاهان
                                                                          خاقانی
که مقصود شاعر قلب رجیم یعنی مجیر(مجیرالدین بیلقانی) است.
 
قلب کل: اگر در کلمات مقلوب، جابجایی در همه حروف باشد، به طوری که حروف در دو کلمه وارونه یکدیگر باشند.
      شعر و عرش و شرع از هم خاستند
                                          تا که عالم  زین سه حرف آراستند
                                                                               عطار
 
قلب کامل یا مستوی: اگر تمام عبارات نثر یا نظم طوری باشد که چون از حرف اول یا از آخر به اول بخوانیم هر دو یکی گردد و این نوع قلب هیچ گونه ارزش موسیقیایی ندارد؛ زیرا ذهن تا این حدود متوجه این عکس نمی­شود و چندان مثالی در ادبیات ندارد.
شکر به ترازوی وزارت برکش
و یا این مصرع: شو همره بلبل به لب هر مهوش
 
قلب مجنّح: مجنح در لغت به معنی مرغ بالدار، وقتی است که دو کلمه مقلوب یکی در صدر بیت و دیگری در عروض آن قرار گیرد.
"حور بر یاد جمال تو روان بخشد روح"
 
یا اینکه دو طرف بیت باشد
    میغ از کف دست تو شود تیره که بحر است
                                بحر از سر کلک تو شود طیره که غیم است[7]
 
قلب ملحق: شبیه قلب مجنح است به جز اینکه قلب مجنح در تمام کلمات رخ میدهد یعنی(مقلوب کل )، اما قلب ملحق در بعضی کلمات یعنی(مقلوب بعض).
       بحر خون پیدا شود از هر طرف
                                            ز ابر تیغ همچو آبت، گاه حرب[8]



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 08:56 ق.ظ

Thank you! Terrific stuff!
generic cialis in vietnam dosagem ideal cialis buying cialis overnight generic cialis with dapoxetine cialis prezzo di mercato cialis sans ordonnance cialis 100 mg 30 tablet cialis sans ordonnance cialis price in bangalore free generic cialis
buy tadalafil pills
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:49 ب.ظ

Helpful stuff. Thanks!
cialis 5 mg buy buy cialis uk no prescription cialis generico online cilas cialis diario compra cialis bula purchasing cialis on the internet tarif cialis france cialis cuantos mg hay viagra vs cialis
buy cialis with no prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:44 ب.ظ

Position nicely taken..
prices on cialis 10 mg cialis manufacturer coupon cialis e hiv cialis price in bangalore cialis cuantos mg hay cialis savings card cialis professional from usa cialis 50 mg soft tab cialis dosage recommendations cialis online
Cialis 20 mg
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:45 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
cialis bula click here cialis daily uk online cialis buy cialis uk no prescription calis enter site 20 mg cialis cost buy cheap cialis in uk chinese cialis 50 mg cialis online side effects for cialis
Cialis 20 mg
سه شنبه 13 آذر 1397 05:34 ب.ظ

Thanks. An abundance of forum posts!

cialis canada buy cialis online legal purchasing cialis on the internet does cialis cause gout enter site 20 mg cialis cost cialis 200 dollar savings card canadian drugs generic cialis where do you buy cialis cialis generico enter site 20 mg cialis cost
buy cheap cialis in canada
سه شنبه 13 آذر 1397 06:18 ق.ظ

Incredible lots of superb information!
cialis sicuro in linea brand cialis nl venta de cialis canada cialis official site cialis rezeptfrei sterreich cialis 5mg billiger costo in farmacia cialis 40 mg cialis what if i take buy cialis uk no prescription cialis taglich
Cialis generic
دوشنبه 12 آذر 1397 06:16 ب.ظ

You've made the point!
we recommend cheapest cialis compare prices cialis uk cialis sicuro in linea ou acheter du cialis pas cher il cialis quanto costa cialis usa cost buy cialis online nz prezzo di cialis in bulgaria cialis manufacturer coupon generic cialis pill online
Cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 05:59 ق.ظ

Nicely put, Regards!
cialis generic availability cialis in sconto click now buy cialis brand india cialis 100mg cost buying cialis overnight cialis side effects buy brand cialis cheap cialis usa cost prezzo di cialis in bulgaria cialis 5 mg buy
Cialis 20 mg
یکشنبه 11 آذر 1397 05:46 ب.ظ

Whoa all kinds of terrific information.
callus tadalafil 5mg cialis 30 day trial coupon cialis 20 mg cost safe site to buy cialis online buy cheap cialis in uk walgreens price for cialis cialis rezeptfrei sterreich cialis e hiv cialis super acti
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 05:33 ق.ظ

You actually said that perfectly!
rezeptfrei cialis apotheke cialis tadalafil online ou trouver cialis sur le net sublingual cialis online cialis 20 mg cut in half cialis 100 mg 30 tablet canadian drugs generic cialis cialis great britain wow cialis 20 usa cialis online
Cialis pills
شنبه 10 آذر 1397 06:13 ب.ظ

Reliable knowledge. Appreciate it!
cialis tadalafil tadalafil 20mg warnings for cialis cialis para que sirve ou acheter du cialis pas cher cialis 50 mg soft tab we recommend cheapest cialis import cialis click here cialis daily uk enter site natural cialis
Cialis canada
شنبه 10 آذر 1397 05:10 ق.ظ

Many thanks, An abundance of facts!

buying cialis on internet tesco price cialis cialis 50 mg soft tab india cialis 100mg cost cialis for bph cialis generique 5 mg purchase once a day cialis try it no rx cialis cialis savings card how to purchase cialis on line
buy cialis online best price
جمعه 9 آذر 1397 05:53 ب.ظ

Many thanks! I value this!
cialis kamagra levitra cialis online nederland order a sample of cialis acheter du cialis a geneve cialis generico postepay if a woman takes a mans cialis cialis generico lilly buying cialis in colombia cialis generic tadalafil buy tadalafil 5mg
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 06:08 ق.ظ

Thank you! Wonderful information!
canadian discount cialis we like it cialis price cialis preise schweiz cialis with 2 days delivery cialis italia gratis cialis price thailand cialis 100mg suppliers discount cialis cialis cuantos mg hay online prescriptions cialis
buy cialis cheap
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:02 ق.ظ

Kudos. Loads of forum posts.

precios cialis peru cialis professional from usa how does cialis work cialis kaufen bankberweisung cialis generico lilly cialis canada on line cialis efficacit precios cialis peru cialis kaufen bankberweisung cialis venta a domicilio
Buy cialis online
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:06 ب.ظ

Nicely put. Many thanks.
cialis e hiv cialis professional yohimbe trusted tabled cialis softabs cialis side effects cialis uk achat cialis en suisse fast cialis online cialis generika cost of cialis cvs cialis professional from usa
buy cialis with no prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:29 ق.ظ

This is nicely said! !
buy cheap cialis in uk cialis qualitat buy cialis uk no prescription bulk cialis cialis professional yohimbe we use it 50 mg cialis dose dosagem ideal cialis when will generic cialis be available 40 mg cialis what if i take cialis 5 mg
Cialis canada
چهارشنبه 11 مهر 1397 12:13 ق.ظ

Very good information. Thanks.
walgreens price for cialis cialis name brand cheap tadalafil 10 mg generic cialis pro free generic cialis where to buy cialis in ontario tadalafil 20 mg how to buy cialis online usa click here to buy cialis cialis super kamagra
buy generic cialis online
دوشنبه 9 مهر 1397 12:04 ق.ظ

You made your position extremely nicely.!
cialis uk next day safe site to buy cialis online click now buy cialis brand cialis italia gratis only here cialis pills 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis for daily use cialis 20 mg effectiveness generic cialis with dapoxetine we choice cialis uk
canadian pharmacies online prescriptions
یکشنبه 1 مهر 1397 04:01 ق.ظ

You explained that exceptionally well!
viagra canadiense discount canadian pharmacies buy viagra 25mg canadian pharmacy meds Northwest Pharmacy canadian cialis canada online pharmacy north west pharmacies canada northwest pharmacies mail order canadian mail order pharmacies
eddrugsgeneric.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 04:52 ب.ظ

Excellent write ups. Cheers!
cialis per paypa cialis coupons printable safe site to buy cialis online cialis therapie fast cialis online cialis farmacias guadalajara we choice cialis pfizer india cialis reviews cialis 5 mg scheda tecnica venta cialis en espaa
http://canadianpharmacytousa.com/
چهارشنبه 14 شهریور 1397 08:04 ق.ظ

Very good material. Kudos!
trust pharmacy canada canadian pharmacies-24h canada medications buy online pharmacies tech school online pharmacy Northwest Pharmacy canada medication prices canadian pharmaceuticals stocks canadian drug store canadian pharmaceuticals companies
can i buy viagra without a prescription
سه شنبه 13 شهریور 1397 11:34 ق.ظ

Beneficial data. With thanks.
viagra buy uk buy viagra without a prescription buy real viagra can you buy viagra at walgreens generic sildenafil citrate i want to buy viagra online buy viagra online nz get a prescription online for viagra buy sildenafil tablets online how much is viagra
eddrugsgeneric.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:37 ق.ظ

Nicely put. Regards.
5 mg cialis pharmacie en ligne cialis australian price tarif cialis france cilas cialis efficacit online cialis try it no rx cialis order a sample of cialis cialis generico online we choice cialis pfizer india
http://viagravipsale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 06:06 ب.ظ

Superb facts. Thank you!
cialis 20 mg cut in half cialis price in bangalore cialis coupons chinese cialis 50 mg get cheap cialis buy cialis online cheapest what is cialis cialis for sale in europa cialis 20mg rx cialis para comprar
http://viabiovit.com/goedkope-viagra-met-recept.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:41 ق.ظ

Cheers! Loads of tips!

where can you buy viagra uk buying real viagra online buy generic viagra online usa buy viagra prescription online order viagra cheap pharmacy viagra online buying viagra online uk buy viagra for men how to get a viagra prescription how to order viagra pills
Stone Jana
جمعه 8 تیر 1397 11:12 ب.ظ
I am aсtually delighted to reasd this website posts whiсһ carries ⅼots of uѕeful infօrmation, tһanks for providing thbese kinds ߋf data.
Globalplus
جمعه 8 تیر 1397 02:05 ق.ظ
I was abⅼe to fіnd goօd advice from уour ⅽontent.
viagra online kaufen Erfahrung
جمعه 1 تیر 1397 08:21 ق.ظ
Hmm it looks like your website ate my first cⲟmment (it wwas extremely ⅼong) so I guess I'll јust ssum it ᥙp what I submitted ɑnd ѕay, I'm thoroughly enjoying yοur blog.
Ӏ as well am an aspiring blog writer bսt I'm still new tо thе whօle thing.

Do yօu һave any pοints foг novice blog writers?I'd сertainly appгeciate it.
wat
پنجشنبه 31 خرداد 1397 07:50 ب.ظ
Heya i'm fߋr the fiгst time hеre. I found this board and Ι find Іt truly ᥙseful &
it helped me out much. І hope to give sometһing
Ƅack and aaid others suϲh аs yoᥙ helped me.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30